Martinikerk Bolsward

Houtsnijwerk

Houtsnijwerk komt in de kerk vaak voor.

Houtsnijwerk in de Martinikerk 1

Een vrouwenhoofd
Vrouw, knielend voor de priester, uitbeelding met biecht
Roofvogel met prooi
Een moraliserende figuur
Twee koppen onder één zotskap met ezelsoren en een belletje: illustratie van de zegswijze "twee zotten onder één kaproen".
Een valkenier.
Een timmerman bewerkt met een grote bijl een plank, die op een lage werkbank tussen wiggen is vastgeklemd. Wellicht een uitbeelding van het spreekwoord "er met een grove (brede) bijl in hakken", ofwel ruw, driest te werk gaan. Soms ook in de betekenis van verkwistend werken.
Een man loopt in zijn hemd naar een vuur, terwijl een vrouw achter hem iets op haar hoofd draagt ( een brood of kaas?).
Door de vele beschadigingen is het vrij lastig om exact vast te stellen wat hier uitgebeeld wordt. Waarschijnlijk is hier een man voorgesteld, die zijn verachting voor de wereld laat zien door op de wereldbol te urineren.
Iemand, die bij een rechter een zaak bepleit (?)
De eenhoorn, een legendarisch dier, kon slechts gevangen worden door bemiddeling van een maagd.
 

Misericorde

Misericorde of zitterken (Vlaams)  is een onderdeel - vaak gebeeldhouwd - van de koorbanken in de Martinikerk van Bolsward.

De naam misericorde verwijst naar misericordia, wat medelijden betekent.
(Misericorde komt van het latijnse werkwoord miserere, wat medelijden hebben als betekenis heeft).

De diensten in de kerken van voor de reformatie konden soms lang duren. De gebeden werden staande opgezegd en de misericordes waren aangebracht voor de oudere of de minder valide broeders. Ze boden verlichting, omdat ze er staande op konden leunen.
De koorbanken in de Martinikerk hebben in totaal 24 zetels, bij drie daarvan ontbreekt de originele misericorde.
De misericorden geven een soms wat wonderlijke mengeling van sacrale en profane onderwerpen.
Naast een uitbeelding van de biecht zijn er ook die een spreekwoord uitbeelden, andere vertonen menstypen en dieren.

Houtsnijwerk in de Martinikerk 2

Een huismerk
Twee huismerken
Een huismerk
Een huismerk

De mens heeft gedurende zijn gehele bestaan op deze wereld een welhaast onbedwingbare neiging gehad om op een of andere manier iets van zichzelf achter te laten. Tegenwoordig is het vaak grafiti op een muur of je naam ergens op te schrijven en vaak op een manier dat het nauwelijks te wissen is. De mensen in Bolsward waren in de 15de, 16de en 17de eeuw geen haar beter en hebben hun (huis)merk of naam achter gelaten. De koorbanken in de Martinikerk zitten er vol mee. Hier onder een aantal producten van dit "houtsnijwerk"

Houtsnijwerk in de Martinikerk 3

 

Hoe in Bolsward zulk fraai houtsnijwerk ontstond..... .

De koorbanken in de Martinikerk zijn fraai en menigeen heeft deze banken bewonderd en zich afgevraagd, wie een dergelijk fraai houtsnijwerk tot stand heeft gebracht.
Rond de koorbanken is lang geleden een verhaal ontstaan over de maker, ene Rommert.
Rommert was al ouder toen hij de opdracht tot het maken van de koorbanken kreeg.
Men vond dat vreemd in Bolsward. Hij stond nu niet direct bekend als een bekwaam kunstenaar. Er was weinig van hem bekend en dat weinige was nu niet bepaald indrukwekkend.
Toen de banken met de panelen gereed waren en in de kerk stonden, keken de mensen hun ogen uit. Het perfectie waren de fraaiste voorstellingen en figuren uitgesneden. 

Dit moest wel duivelswerk zijn, want een dergelijk fraai werk afleveren was niet menselijk.
Rommert had inderdaad de duivel op bezoek gehad. Toen hij de opdracht voor het maken van de banken kreeg, was hij direct aan de slag gegaan. Maar wat hij ook deed, het lukte hem niet. Het ontbrak hem aan ideeën, aan inspiratie en langzaam bekroop hem de gedachte, dat het op de grootste mislukking van zijn leven zou uitdraaien.
Toen stond die vreemdeling in zijn werkplaats. Deze vreemdeling toonde hem een aantal 
tekeningen, ontwerpen voor de koorbanken, de ene nog fraaier dan de andere. Toen hij dit zag, besefte hij, dat dit hem voor de ogen had gezweefd, maar tot nu toe had hij het niet vatten. De vreemdeling bood hem de ontwerpen, de tekeningen aan. Rommert nam ze aan, luisterde amper naar wat de vreemdeling tegen hem zei. Hij zei, dat hij in ruil voor de ontwerpen het eerste zou krijgen, wat Rommert volgend jaar zou krijgen. Rommert beloofde het direct zonder te beseffen, wat hij eigenlijk beloofde, zo was hij door die tekeningen gebiologeerd...

 

Waar niemand meer op gerekend had, gebeurde. Zijn vrouw raakte in verwachting en exact op nieuwjaarsdag werd een zoon geboren. Rommert ging die avond nog naar zijn werkplaats, want daar was hij die dag nog niet geweest. Voor zijn werkplaats stond de vreemdeling op hem te wachten en eiste het kind op. Nu besefte Rommert pas, wat hij de vreemdeling had toegezegd.  
Hij vroeg, smeekte de vreemdeling om uitstel, want zijn vrouw wist van niets. Er werden hem zes dagen gegund. 

Rommerts vrouw hoorde het verhaal van haar man aan. Nu was zij redelijk kordaat en wist een oplossing van het probleem. "Ik zal hem een koekje van eigen deeg geven" waren haar woorden.
Zes dagen later was zij in haar huis bezig. Ze had oliekoekendeeg gemaakt en was bezig om hiervan koeken te bakken. De ene helft was  luchtig, de andere was een taaie troep. Er werd op de deur geklopt, de vreemdeling arriveerde. Net op dat moment had de vrouw een luchtig klontje in de pan. De geur trok door de woning en de vreemdeling was verrast. Zoiets had hij in decennia niet geroken. "Ook een koek?"  was de reactie van de vrouw. De vreemdeling accepteerde dit aanbod met vreugde. "Als u even wacht, dan maak ik voor u een wat grotere" en de vrouw nam een behoorlijke grote klont van de taaie materie in de pan. Even later bood ze de koek aan de vreemdeling aan. Begerig nam deze een grote hap en stikte haast. Hij kreeg zijn kaken niet van elkaar door de taaie substantie. Machteloos van woede stampte hij op de grond. Door zijn woede  kwam de ware gedaante van de vreemdeling te voorschijn:  de duivel in de vorm van een monster met zeven bekken. Hij kon zichzelf wel opvreten van kwaadheid, dat hij zo onnozel was geweest om die koek aan te nemen. Bij die gedachte reageerden de bekken onmiddellijk en de duivel werd door zijn woede verteerd.  Een vrouw uit Bolsward was hem te slim af geweest .........