Martinikerk Bolsward

 

PROJECTPLAN 2019

 

 

 

 

 

MARTINIKERK VAN BOLSWARD

 

MULTIFUNCTIONEEL

 

De Martinikerk

 

De Martinikerk van Bolsward is van oorsprong een Rooms-Katholieke kerk. Van 1446 tot 1466 is de kerk vernieuwd en uitgebreid. Iets eerder in de 15e eeuw was de toren al gebouwd. Het kerkgebouw is thans in eigendom van de Hervormde Gemeente van Bolsward, ook wel Martinigemeente genoemd. De toren is van de burgerlijke gemeente Súdwest-Fryslân.

 

De Martinikerk is in het recente verleden intensief gerestaureerd. Zo zijn de funderingen verstevigd, de leien daken zijn vernieuwd, de spanten, waarin de boktor aanwezig was, zijn grondig gerestaureerd en in 2016 is de restauratie van het monumentale Hinsz-orgel afgerond. Voor al deze restauraties zijn subsidies verstrekt door o.a. Rijk, Gemeente, Bolswarder Lenen en particuliere giften. Maar een groot deel is ook bekostigd door de Hervormde Gemeente zelf. Een volgend restauratieproject met betrekking tot de glas-in-lood ramen is in voorbereiding.

 

Open Kerk

 

Met de Broerekerk en het stadhuis van Bolsward is de Martinikerk een van de iconen van de stad Bolsward en trek jaarlijks vele duizenden bezoekers uit binnen- en buitenland, die het bezoek aan de kerk hoog waarderen. Dank zij de inzet van 15 vrijwilligers (suppoosten) is de kerk gedurende de zomermaanden, van 1 mei tm. 30 september dagelijks geopend van 10.00 – 12.00 uur en van 13.30 – 16.00 uur, want er is veel te zien in de kerk. Wij zijn een Open Kerk; de toegang is voor iedereen gratis. Wel staat er bij de uitgang een bus voor een vrijwillige bijdrage aan het restauratiefonds.

 

Erediensten

 

Iedere zondagmorgen om 9.30 uur is iedereen welkom in de kerk om een dienst van de Martinigemeente van Bolsward mee te maken. De Martinigemeente is aangesloten bij de PKN en is vanouds de Hervormde Gemeente van Bolsward. Tijdens de zomervakantie worden de diensten, samen met andere PKN-gemeente van Bolsward, om en om in de Martinikerk en in de Gasthuiskerk gehouden. Na de dienst kan men napraten en koffiedrinken in de kerk.

 

Stiltecentrum/Gebedshoek 

 

In een van de hoeken van de kerk is een stiltecentrum/gebedshoek ingericht. Men kan daar een kaarsje opsteken, een gebedsbriefje invullen of tot rust te komen door het lezen van de Bijbel, te bidden of te mediteren.

 

Kerkelijk en niet-kerkelijk gebruik

 

De erediensten, samen met een aantal kerkelijke rouw- en trouwdiensten, vallen onder het kerkelijk gebruik van de Martinikerk. De Open Kerk en het stiltecentrum zijn een dienstverlening van de Kerk aan de ‘Mienskip’ van de stad Bolsward en omgeving en de gasten, die Bolsward bezoeken.

 

Boekenmarkt

 

Om het onderhoud en de restauraties van de kerk en het orgel te bekostigen wordt er van mei t/m. september gedurende de openingstijden in de kerk een grote boekenmarkt gehouden. Boeken kunnen dagelijks worden ingebracht en worden voor een redelijke prijs verkocht. Zondags geen verkoop van boeken. Deze boekenmarkt wordt georganiseerd vanuit de suppoostengroep.

 

Het Hinsz-orgel

Het orgel, met 42 registers en 3186 pijpen, is gebouwd door de orgelbouwer Albertus Antoni Hinsz. De opdracht werd in 1776 verstrekt door burgemeester Nicolaas Elgersma. Het orgel werd in 1781 in gebruik genomen, is diverse malen uitgebreid en in 2016 voor het laatst gerestaureerd.

 

Met de laatste restauratie van het Hinsz-orgel behoort dit orgel thans tot de top 5 van de Nederlandse kerkorgels. De orgelconcerten, die in de zomermaanden op iedere dinsdagavond worden gegeven, trekken duizenden bezoekers uit heel het land.

 

Ook wordt het orgel door de week regelmatig bespeeld en beruikt door de eigen organisten of gastorganisten om het orgelspel te beoefenen.

 

 

Het huidige gebruik van de kerk

 

Orgelconcerten

 

-        De Stichting Vrienden van het Hinsz-orgel organiseert gedurende de zomermaanden op iedere dinsdagavond orgelconcerten, gegeven door bekende organisten. Deze orgelconcerten worden bezocht door orgelliefhebbers uit het gehele land, die afkomen op het prachtige geluid van dit orgel en de akoestiek in de kerk.

 

-        Diverse bekende organisten, zoals bv. Martin Mans, Harm Hoeve en vele anderen huren de kerk met het Hinsz-orgel voor het geven van eigen orgelconcerten.

 

-        Orgelliefhebbers kunnen op afspraak speeltijd huren op het orgel, om zelf het orgel te bespelen gedurende de openingstijden van de kerk

 

Kooruitvoeringen

 

-        De Oratoriumvereniging van Bolsward heeft in de Martinikerk haar jaarlijkse uitvoeringen van de Mattheuspassion (twee avonden) en daarnaast ook andere uitvoeringen van oratoria. In het najaar van 2018 wordt hiertoe op de koorbanken achter in de kerk een stellage geplaatst, waarop het koor en orkest plaats kunnen nemen met op de achtergrond het Hinsz-orgel. Dit doen ze voor eigen rekening.

-         

-        De Martinicantorij organiseert jaarlijks cantates en de kerstzangdienst in de Martinikerk.

-         

-        Diverse koren en organisten maken in de Martinikerk cd- of video-opnamens vanwege de prachtige akoustiek van de kerk.

 

-        De Evangelische Omroep heeft verschillende opnames gemaakt in de Martinikerk, welke nog regelmatig worden uitgezonden.

 

Nieuwe mogelijkheden voor de Martinikerk

De Martinikerk is primair gebouwd en ingericht voor de traditionele kerkdiensten: kansel, liturgisch centrum, orgel en borden voor de te zingen liederen. In de achterste helft van het middenschip staan kerkbanken, in het voorste gedeelte staan stoelen. In beide delen kunnen elk tegen de 200 mensen plaats nemen. Tijdens de orgelconcerten worden de stoelen omgedraaid in de richting van het orgel

 

Het koorgedeelte, voor in de kerk, is leeg op de monumentale koorbanken na, die tegen de zijwanden zijn geplaatst. Hier kunnen ruim 100 (klap-) stoelen worden geplaatst, die bewaard worden in een berging.

Dit gedeelte wordt gebruikt voor kleinere bijeenkomsten, maar ook voor de opstelling van koren en orkesten tijdens muzikale evenementen.

 

In de noordelijke zijbeuk staat de vroedschapsbank; het overige gedeelte is leeg. Er staan (opklapbare) tafels, waaraan na de kerkdiensten en andere activiteiten koffie gedronken kan worden. Ook staan er het en der in de kerk statafels. Dit gedeelte is multifunctioneel inzetbaar. Het kan gevuld worden met stoelen, maar is ook geschikt voor exposities.

 

In de zuidelijke zijbeuk staan nog een aantal kerkbanken. Deze worden alleen bij een volle kerk gebruikt (Mattheus Passion). Overwogen wordt om deze banken te verwijderen en op te slaan en daarvoor stoelen te plaatsen. In de zomermaanden ( 1 mei – 30 september) is hier de boekenmarkt ingericht, waarvan de opbrengst bestemd is voor de restauraties en onderhoud van de kerk en het orgel. In de overige maanden kan dit gedeelte ook multifunctioneel gebruikt worden.

 

De Martinikerk leent zich voor meerdere activiteiten.

 

Veel gasten zijn enthousiast over de toegevoegde waarde en de akoestiek van deze prachtige locatie. In het verleden zijn kunstexposities in de kerk gehouden, maar ook lezingen, congressen, en familiebijeenkomsten behoren tot de mogelijkheden. De kerk en het nabijgelegen kerkelijk centrum (Het Convent) beschikken over verschillende faciliteiten, zoals een horecavergunning en catering mogelijkheden.

 

Rouw- en trouwdiensten/familiebijeenkomsten

 

De kerk is niet alleen beschikbaar voor eigen gemeenteleden, maar iedereen kan daartoe de kerk huren. Nu het stadhuis van Bolsward (tijdelijk) gesloten is, kunnen bruidsparen uitwijken naar de Martinikerk als trouwlokatie voor zowel het burgerlijke en/of kerkelijke huwelijk. Zo heeft op 18 mei 2018 voor het eerst een burgerlijk en kerkelijk huwelijk tegelijkertijd plaats gevonden in de Martinikerk en op 26 mei is de kerk beschikbaar gesteld voor een grote familiebijeenkomst, omdat er een grafsteen van deze familie aanwezig is in de kerk.

 

Ook kan de kerk vaker gebruikt worden voor niet-kerkelijke uitvaarten met nevenactiviteiten, vooral als daarbij veel mensen worden verwacht.

 

Daarnaast zijn er mogelijkheden voor diploma-uitreikingen, reunies, presentaties en rondleidingen, enz.

 

Overheden

 

Door overheden (gemeentelijk, provinciaal, landelijk) kan de kerk gebruikt worden voor bijzondere activiteiten, zoals bv. De uitreiking van de Gysbert Japicxpriis.

 

De prijsuitreiking vindt plaats in de stad Bolsward. In het verleden werd de bijeenkomst in de raadzaal van het historische stadhuis gehouden. Het nadeel daarvan was dat nog geen honderd aanwezigen de prijsuitreiking konden bijwonen. Daarom wordt de festiviteit vanaf 2011 gehouden in de Martinikerk, vrij toegankelijk voor belangstellenden. In deze bijeenkomst is de wethouder van cultuur van de gemeente Súdwest-Fryslân gastvrouw/gastheer. De prijs wordt uitgereikt door de gedeputeerde van cultuur. De gebruikelijke lofrede (‘laudatio’) wordt beurtelings uitgesproken door een vertegenwoordiger van de Fryske Akademy, de Rie fan de Fryske beweging en Tresoar.

 

Plaatselijke verenigingen en organisaties

 

Zij kunnen kerk huren en gebruiken voor hun eigen activiteiten. Verschillende verenigingen hebben dit gedaan of gaan dat doen.

 

Zo richt de fotoclub d’Ontspanner tijdens het Heamiel 2018 in en rondom de Martinikerk een fototentoonstelling in. In de kerk wordt daartoe de noordelijke zijbeuk gebruikt

 

De fotoclub d’Ontspanner exposeert jaarlijks het werk van haar leden tijdens de Heamielweek in de Doopsgezinde Kerk. In het kader van LF 2018 wordt er dit jaar een extra grote expositie gehouden in en om de Martinikerk. Deze expositie wordt op donderdag 28 juni geopend door de Heakeninginne en zal in en om de kerk blijven staan tot en met Open Monumentendag op 8 september.

 

De Stichting Bolsward Historie gebruikt de Martinikerk tijdens de Open Monumentendagen van 2018 voor een lezing als aftrap voor de promotie voor hun activiteiten in Bolsward.

 

De Stichting Weeshuis en de Hendrik Nannes Catrijn Epesstichting, beide Bolswarder stichtingen, hebben bijgedragen aan de restauratie van het Hinsz-orgel en maken gebruik van de kerk voor presentaties..

Bedrijfsleven

 

Het bedrijfsleven is niet primair onze doelgroep geweest. Wel heeft de RABO-bank de kerk verschillende keren gebruikt voor promotie-bijeenkomsten. Wij gaan verder onderzoeken hoe wij het bedrijfsleven bij het gebruik van de Martinikerk kunnen betrekken.

 

.

Noodzakelijke aanpassingen

 

Verouderde geluidapparatuur.

 

Onlangs wilde de familie bij een uitvaartdienst muziek laten horen die op een USB-stick stond  Dit bleek niet mogelijk te zijn. De kerk beschikt over (verouderde) geluidsapparatuur, waarbij muziek alleen via een CD-speler mogelijk is.

 

De kerk heeft geen beeldapparatuur.

 

Voor presentaties, familiebijeenkomsten (rouw en trouw) moet er gebruik gemaakt worden van een primitieve opstelling van laptop, beamer en scherm uit Het Convent. Ook voor de reguliere kerkdiensten zijn er geen beeldfaciliteiten.

 

Kleine keuken.

 

In de kerk kan na afloop van de dienst en vooraf bij concerten alleen koffie en thee worden gedronken. Voor de dagelijkse bezoekers zijn verder geen voorzieningen.

Voor overige consumptiemogelijkheden na afloop van een evenement zijn de mogelijkheden in de kerk beperkt. Daarvoor moet men uitwijken naar het 100 meter verderop gelegen kerkelijk centrum (Het Convent).

 

Minimale toiletvoorziening.

Er zij twee toiletten in de kerk. Deze zijn verouderd en niet geschikt voor grote aantallen bezoekers van de kerk. (Ruim 500 bij grote evenementen, zoals bv. de Mattheuspassion). Een invalidentoilet ontbreekt. De keuken is aan de krappe kant. In de ruimtes achter de toiletten stonden vroeger grote verwarmingsketels. Deze zijn inmiddels vervangen door een kleinere HR-installatie en kunnen nu gebruikt worden voor herinrichting van de toiletten en keuken.

 

 

 

 

Het Project

 

 

Zoals uit het voorafgaande blijkt, wordt de Martinikerk van Bolsward al regelmatig ingezet voor verschillende doeleinden. De inkomsten die hieruit voortvloeien zijn meer dan nodig, omdat de kosten voor het onderhoud en de instandhouding van dit monumentale gebouw niet meer te dragen zijn voor de kerkelijke gemeente alleen. Extra inkomsten zijn noodzakelijk en de Martinigemeente wil hierin investeren, samen met een aantal subsidiegevers, door middel van de volgende projecten.

 

Beeld en geluid

In september 2018 is aan dit onderdeel van het project begonnen. Er is door de firma Schaapsound een compleet nieuwe geluidsinstallatie in de kerk aangelegd. Ook zijn er een drietal camera’s, een regietafel en zijn er een vijftal beeldschermen geplaatst in de kerkvoor multifunctioneel gebruik.

 

Dit projectonderdeel is medio februari 2019 afgesloten en heeft ruim 75.000.- gekost

 

 

Restauratie glas in lood

 

Een omvangrijk project wordt ook de restauratie van de glas-in-lood ramen van de Martinikerk. Dit project start in 2019. De uitvoering vindt plaats vanaf Pasen tot aan de zomervakantie. De kosten hiervan worden geraamd op 130.000.-. Een deel hiervan wordt gesubsidieerd vanuit een instanthoudingsubsidie voor monumentale gebouwen.

 

Toiletten en uitgifte

Het projectplan omvat een algehele herinrichting van toiletruimtes en de keuken en het plaatsen van een koffieautomaat in de kerk voor de incidentele bezoekers.

 

Aangezien de kerk een monumentaal gebouw is moet het frontaanzicht van deze ruimtes gehandhaafd blijven.

In de achterste ruimte heeft oorspronkelijk grote verwarmings-apparatuur gestaan. Een nieuwe verwarmingsinstallatie neemt thans minder ruimte in, waardoor uitbreiding en herinrichting van de toiletruimtes en de keuken mogelijk is.

 

De kosten hiervan worden geraamd op 85.000.-

 

Begroting projectplan

Kosten:

 

            Beeld en geluid                                  75.000.-

            Glas-in-lood ramen                         130.000.-

            Toiletten en keuken                           85.000.-

                                                                   --------------

            Totaal                                              290.000.-

 

Toelichting op de begroting

 

Deze begroting is opgesteld op basis van offertes van de fa. Schaapsound voor beeld en geluid en een begroting van de architect voor de toiletten en keuken. Veel aanvullende werkzaamheden, zoals o.a. het leggen van de bekabeling bij beeld en geluid en breekwerk bij de toiletvoorzieningen wordt gedaan door vrijwilligers uit de kerk. De Hervormde Gemeente van Bolsward beschikt over ruim 60 vrijwilligers, die ingezet kunnen worden bij dergelijke activiteiten.

 

Baten:

 

De restauratie van de glas-in-loodramen wordt voor een deel bekostigd uit de instanthouding subsidie van het Rijk en verder uit het bestemmingsfonds restauratie Martinikerk.

Voor de projectonderdelen Beeld en Geluid en Toiletten en Uitgifte is in 2018 uit het ‘Iepen Minskipsfûns’ van de provincie Fryslân een subsidiebedrag van 35.000.- toegekend. Voor deze projectonderdelen wordt onder de naam ‘Kerkinterieur’ actied gevoerd voor de aanvullende bekostiging.

 

De Protestantse Gemeente van Bolsward staat garant voor de bekostiging en instandhouding van de Martinikerk. Door de uitbreiding van de verhuurmogelijkheden van de kerk, inclusief een verhoogde huurprijs bij het gebruiken van de vernieuwde faciliteiten hoopt zij per jaar 8.000.- extra aan inkomsten te kunnen genereren.

 

De Stichting Vrienden van de Martinikerk Bolsward draagt hieraan bij door het aanvragen van overige subsidies en het promoten van de kerk. Ook de inkomsten van de boekenmarkt in de kerk zijn via de Stichting bestemd voor dit project.